Vàng đen của Tây Bắc

Vàng đen của Tây Bắc

Hạt dổi, Vàng đen của núi rừng Tây Bắc

Nếu từng có dịp lên Tây Bắc và thưởng thức những món ăn của người Thái chắc hẳn bạn sẽ chẳng thể nào quên mùi thơm ngai ngái, ngầy ngậy đặc trưng. Hỏi ra mới biết là hương vị của hạt dổi, nên được mệnh danh là “vàng đen” Tây Bắc. Dù chỉ là thứ gia vị, nhưng khi tẩm ướp hoặc pha đồ nêm nếm, hạt dổi khiến món ăn hấp dẫn lạ thường, bởi thế nó được ví đặc sản trời cho Tây Bắc.

Caydoi
Dổi là loại cây vừa cho bóng mát, che chắn gió bão, mưa dông, vừa cho hạt thơm để làm gia vị, hơn nữa lại là vị thuốc quý giúp phòng chữa một số bệnh về xương khớp. Cây dổi được trồng nhiều ở Hòa Bình, Sơn La, Lào Cai… hoặc mọc tại các khu rừng cổ thụ ở Tuyên Quang.

Do hạt dổi có 2 loại, cây nhỏ cho hạt hắc nhưng không thơm. Cây phải trồng trên 7 năm cho hạt thơm, không hắc, nên hạt dổi trên núi Na Hang (Tuyên Quang) luôn được những người sành ăn ưa thích. Hiện nay, ở Na Hang chỉ còn một số nơi như xã Năng Khả, Thanh Tương là còn nhiều cây dổi.

Có thể nhiều người còn chưa biết tới loại hạt này nhưng đây thực sự là một sản vật quý của núi rừng Tây Bắc. Khi còn tươi, hạt dổi có màu đỏ. Theo người dân địa phương, hạt dổi chính gốc Na Hang thường rất nhỏ, thậm chí chỉ bằng một nửa so với hạt dổi các nơi khác. Bạn có thể thấy hạt dổi bày bán la liệt khắp chợ Tuyên Quang nhưng để mua được hạt dổi “xịn” thì không phải dễ.
hatdoi
Thường phải có người quen hoặc mua từ những người hay đi thu hoạch dổi trong rừng. Đôi khi họ phải căng bạt làm lều ở dưới gốc cây dổi để chờ thu hoạch, và lần tìm dưới đất để không sót hạt nào. Thu hoạch về, dổi được phơi nắng, hạt đen sậm lại và teo đi. Cứ 3 kg hạt dổi tươi phơi khô sẽ thu được 1 kg dổi khô.

Hơi hăng nồng nhưng mùi vị của hạt dổi rất thơm. Do đó, hạt dổi thường được người dân Tây Bắc dùng làm gia vị chế biến các món ăn như: thịt lợn mán, thịt lợn rừng, thịt nướng, sườn nướng, gà nướng, tiết canh, các món dồi… Các món ăn nhờ thế mà thêm hấp dẫn. Theo kinh nghiệm thì hạt dổi cũng kích thích tiêu hoá rất tốt.

hatdoi1
Một điểm chú ý khi chế biến các món ăn liên quan tới hạt dổi, đó là hạt dổi phải được nướng chín rồi tán nhỏ ra mới dậy mùi thơm. Tuy nhiên, hạt dổi sau khi đã rang hoặc nướng chín không để được lâu như hạt tiêu nên khi nào cần dùng bạn mới đem nướng để giữ được nhiều mùi thơm và vị ngậy nhất.

hatdoi2
Một số nơi còn giã nhỏ hạt dổi rồi trộn với muối chanh, ớt thành một thứ nước chấm cay cay, chua chua, thơm ngậy, dùng để chấm thịt gà, thịt luộc mà không một thứ nước chấm nào có thể sánh được. Đơn giản như xôi trắng chấm với muối rang hạt dổi cũng đủ để người ăn phải tấm tắc khen ngon.

Trong dịp đi tour du lịch Hà Giang – Đồng Văn – Mèo Vạc, tôi mua hạt dổi tại chợ Yên Minh. thời giá tháng 11 năm 2013 là 130.000 / lạng. Về ăn thấy ngon quá, lại thấy tiếc vì không mua nhiều hơn.

Share